Του Άγη Βερούτη

Για σαράντα χρόνια η Ελλάδα έκανε ό,τι μπορούσε για να ξεφορτωθεί τη βιομηχανία της. Τώρα που η Ευρώπη ανακάλυψε ξανά ότι μια χώρα καλό είναι να παράγει και τίποτε, αποφασίσαμε επιτέλους να οργανώσουμε και τον χώρο όπου θα εγκαθίσταται. 

Κάλλιο αργά παρά ποτέ. Αρκεί να μην καταλήξουμε, με τον γνωστό ελληνικό τρόπο, να λύσουμε το πρόβλημα της αποβιομηχάνισης εμποδίζοντας όσους απέμειναν να παράγουν.

Η ελληνική αποβιομηχάνιση χτίστηκε επί δεκαετίες, στρώση πάνω στη στρώση. Προβληματικές επιχειρήσεις και κρατικοποιήσεις τη δεκαετία του 1980, απώλεια ανταγωνιστικότητας, ακριβό χρήμα, γραφειοκρατία, φορολογία, πολυνομία, χωροταξική ανασφάλεια και, αργότερα, ένα από τα ακριβότερα ενεργειακά περιβάλλοντα στην Ευρώπη. Κάθε κυβέρνηση πρόσθετε το δικό της μικρό βάρος στην πλάτη της παραγωγής και ύστερα όλες μαζί απορούσαν γιατί τα εργοστάσια έκλειναν.

Η βιομηχανία στην Ελλάδα δεν πέθανε από ένα μεγάλο λάθος. Πέθανε από χίλια μικρά. Death by a thousand cuts, όπως λένε στο χωριό μου την Αναβρυτή.

Παράλληλα αναπτύξαμε μια περίεργη εθνική αντίληψη ότι η μεταποίηση ανήκει περίπου στον προηγούμενο αιώνα. Η νέα Ελλάδα θα ζούσε από υπηρεσίες, τουρισμό, κατανάλωση και ακίνητα. Θα εισάγαμε όσα χρειαζόμασταν και θα πληρώναμε τον λογαριασμό νοικιάζοντας δωμάτια.

Ύστερα ήρθαν η πανδημία, η ενεργειακή κρίση, η Ουκρανία, οι εμπορικοί πόλεμοι, οι περιορισμοί στις κρίσιμες πρώτες ύλες και η σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας. Η Ευρώπη θυμήθηκε ξαφνικά μια παλιά λέξη, τη βιομηχανία, κι εμείς θυμηθήκαμε ότι κάποτε είχαμε.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα θεσμοθετήθηκε στις 28 Αυγούστου το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα, αντικαθιστώντας το πλαίσιο του 2009. Η βασική του κατεύθυνση είναι λογική: λιγότερη διάσπαρτη εκτός σχεδίου βιομηχανία και μεγαλύτερη συγκέντρωση της παραγωγής σε οργανωμένους υποδοχείς και Επιχειρηματικά Πάρκα. Βιομηχανία, αποθήκευση, logistics, λιμάνια και μεταφορές αντιμετωπίζονται πλέον ως ενιαίο παραγωγικό σύστημα.

Σωστά. Δεν γίνεται τον 21ο αιώνα να στήνεται ένα εργοστάσιο εκεί όπου κάποιος βρήκε ένα φθηνό χωράφι, να περιμένει μετά δρόμο, αποχέτευση, ρεύμα, πρόσβαση φορτηγών και βιολογικό καθαρισμό και ύστερα να χτίζονται γύρω του κατοικίες, ώστε είκοσι χρόνια αργότερα οι κάτοικοι να ζητούν να φύγει το εργοστάσιο. Αυτό κάναμε επί δεκαετίες και το αποτέλεσμα το βλέπουμε στα Οινόφυτα, στο Καλοχώρι και σε δεκάδες μικρότερες άτυπες βιομηχανικές συγκεντρώσεις.

Το μεγάλο μερίδιο της ΕΤΒΑ από μόνο του δεν είναι όλη η υπόθεση. Το κράτος το κάνει ακόμη ισχυρότερο περιορίζοντας τεχνητά τις εναλλακτικές των βιομηχανιών. Όταν όλο και μεγαλύτερο μέρος της νέας βιομηχανικής δραστηριότητας κατευθύνεται προς τα Επιχειρηματικά Πάρκα, το ποιος ελέγχει αυτά τα πάρκα παύει να είναι δευτερεύουσα επιχειρηματική λεπτομέρεια και γίνεται ζήτημα εθνικής στρατηγικής.

Η ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. διαχειρίζεται σήμερα 27 οργανωμένες βιομηχανικές περιοχές σε όλη τη χώρα, με περισσότερες από 2.000 εγκατεστημένες επιχειρήσεις και πάνω από 30.000 εργαζομένους. Όσο η εκτός σχεδίου εγκατάσταση παραμένει πραγματική εναλλακτική, μια τέτοια συγκέντρωση μπορεί να θεωρηθεί απλώς ένα εξαιρετικά μεγάλο μερίδιο αγοράς. Όσο όμως η εκτός σχεδίου εγκατάσταση περιορίζεται και τα Επιχειρηματικά Πάρκα μετατρέπονται σε πρακτικό μονόδρομο για όλο και μεγαλύτερο κομμάτι της νέας βιομηχανίας, το ίδιο μερίδιο αποκτά εντελώς διαφορετική σημασία.

Η ΕΤΒΑ που θυμόμαστε ως κρατικό βραχίονα ανάπτυξης των Βιομηχανικών Περιοχών δεν είναι πλέον εκείνη η ΕΤΒΑ. Το 64% της ΕΤΒΑ ΒΙ.ΠΕ. βρίσκεται σήμερα στη Strix Holdings LP, το 35% στο Ελληνικό Δημόσιο μέσω του Υπερταμείου και το υπόλοιπο 1% στην Τράπεζα Πειραιώς. Τη Strix Holdings διαχειρίζεται η Strix Asset Management, στην οποία η Blantyre Capital κατέχει 75%.

Ο Mubashir Mukadam, ιδρυτής, Managing Partner και Chief Investment Officer της Blantyre Capital, είναι επαγγελματίας επενδυτής. Η δουλειά του είναι να βγάζει τη μεγαλύτερη δυνατή απόδοση για τα κεφάλαια που διαχειρίζεται. Το ελληνικό κράτος όμως έχει άλλη δουλειά: να προστατεύει τον ανταγωνισμό και τα στρατηγικά συμφέροντα της οικονομίας.

Δεν υπάρχει τίποτε μεμπτό στο να επενδύουν ξένα κεφάλαια στην Ελλάδα. Μακάρι να έρθουν εκατό φορές περισσότερα. Υπάρχει όμως τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να αγοράζει ένας ξένος επενδυτής ένα εργοστάσιο και στο να αποκτά καθοριστικό ρόλο στην υποδομή προς την οποία το ίδιο το κράτος κατευθύνει τη βιομηχανική δραστηριότητα μιας ολόκληρης χώρας, υποχρεωτικά.

Όπως δώσαμε τα κόκκινα δάνεια σε εταιρείες με έδρες ταχυδρομικές θυρίδες πάνω από fish-and-chips της Ιρλανδίας, που λέει ο λόγος, έτσι τώρα δίνουμε το σύνολο του ελέγχου της βιομηχανίας μας σε ξένα συμφέροντα που μπορεί να έχουν δική τους ατζέντα διαφορετική από την εθνική βιομηχανική αναγέννηση. Και αύριο το fund μπορεί να πουληθεί ή να αλλάξει στρατηγική. Κανένα fund δεν ξυπνάει το πρωί για να υπηρετήσει την ελληνική βιομηχανική πολιτική. Λογοδοτεί στους επενδυτές του.

Ο Mukadam κάνει τη δουλειά του. Το ερώτημα είναι αν κάνει τη δική του το ελληνικό κράτος.

Ποιος καθορίζει τις χρεώσεις στα πάρκα; Πόσο εύκολα μπορεί ένας ανταγωνιστής να δημιουργήσει νέο οργανωμένο υποδοχέα; Και κυρίως, στο όνομα της χωροταξικής τάξης μήπως δημιουργούμε μια ιδιωτική δεσπόζουσα θέση ακριβώς εκεί όπου η ελληνική βιομηχανία θα πρέπει αύριο να ζητά χώρο για να αναπτυχθεί;

Εδώ το νέο χωροταξικό κινδυνεύει να αυτοαναιρεθεί. Όσο περισσότερο περιορίζει τις εκτός πάρκων επιλογές, τόσο περισσότερο οφείλει να ανοίγει τον ανταγωνισμό μέσα στα πάρκα. Αλλιώς το κράτος φτιάχνει τους αιχμάλωτους πελάτες και ταυτόχρονα δυναμώνει εκείνον που ήδη έχει το πάνω χέρι.

Η Ελλάδα χρειάζεται οργανωμένες βιομηχανικές ζώνες, σοβαρές υποδομές, σταθερές χρήσεις γης και ασφάλεια δικαίου. Χρειάζεται όμως και ανταγωνιστική βιομηχανική γη, όχι έναν κυρίαρχο διαχειριστή που μπορεί να καθορίζει όρους και κόστος σε επιχειρήσεις με όλο και λιγότερες επιλογές.

Και εάν σώνει και καλά θέλουμε να σπρώξουμε τη βιομηχανία μέσα στα οργανωμένα πάρκα, τουλάχιστον ας υποχρεώσουμε την ΕΤΒΑ να σπάσει σε κομμάτια διαφορετικής ιδιοκτησίας, ώστε να μην υπάρχει μονοπώλιο. Δεν υπάρχει κανένας προφανής λόγος τα πάρκα της Θεσσαλονίκης, της Πάτρας, της Λάρισας, της Θράκης και της Κρήτης να βρίσκονται κάτω από τον ίδιο κυρίαρχο διαχειριστή.

Γιατί διαφορετικά, αφού περάσαμε σαράντα χρόνια αποβιομηχανίζοντας τη χώρα, θα έχουμε καταφέρει τώρα να βάλουμε και ιδιωτικό δερβέναγα στην πόρτα όσων θέλουν να την ξαναβιομηχανίσουν.

Δεν φτιάξαμε βιομηχανική πολιτική.

Φτιάξαμε διόδια.

Πάλι.

Πηγή: capital.gr